Mark Zuckerberg sun’iy intellektga sarmoyani yanada kuchaytirar ekan, investorlar zararlarini hisoblamoqda. Ikki kun ichida Meta asoschisining sof boyligidan taxminan 20 milliard dollar “artib tashlandi”, chunki bozorlar Silikon vodiysidagi iste’dodlar uchun kurashga reaksiyaga keldi.

Dushanba, 28-sentabr, Uoll-stritda keskin shubhalar kuniga aylandi. Meta aksiyalari 4% dan ko‘proqqa qulab tushdi va bu Zuckerberg’ga qariyb 11 milliard dollarga tushdi. Forbes hozir uning boyligini 246,7 milliard dollarga baholamoqda, bu so‘nggi haftalarda psixologik jihatdan muhim bo‘lgan 250 milliard dollarlik chegaradan birinchi marta pastga tushishidir. Ikki savdo kuni ichida u qariyb 20 milliard dollar yo‘qotdi.

Bozorni nima cho‘chitdi? Asosiy xavotir bitta keskin savolda jamlanadi: ulkan AI sarmoyalari qachondir o‘zini oqlaydimi? Sotuv bosimi 25-sentabr, juma kuni boshlandi, Goldman Sachs optimizmni pasaytirgan izoh e’lon qilganidan so‘ng. Bank sohaga o‘z ishtahasini iqtisodiy jihatdan “hazm qilish” qo‘lidan keladimi, degan savolni o‘rtaga tashladi.

Tahlilchilarning hisob-kitoblariga ko‘ra, gipermasshtablovchi kompaniyalar hozirgi infratuzilma xarajatlarini hech bo‘lmaganda qoplash uchun yiliga takrorlanadigan AI xizmatlari daromadida taxminan 300 milliard dollar ishlab topishi kerak. Mazmunli foyda ko‘rsatkichlariga erishish uchun bu raqam mislsiz darajada – 1 trillion dollarga yaqinlashishi lozim bo‘ladi. Ko‘plab investorlar uchun bunday hisob-kitoblar sovuq dush bo‘ldi.

Meta’ning moliyaviy paradoksi: daromad o‘smoqda, naqd pul esa “yonmoqda”

Investorlarning asosiy xavotirlari markazida Meta’ning naqd pulni “yoqish” rejalari turibdi. Kompaniya 2026-yilga kelib kapital xarajatlarini (moliyaviy lizinglarni ham qo‘shganda) qariyb 130–145 milliard dollar darajasiga yetkazishni mo‘ljallagan, bu esa 2025-yildagi xarajatlardan deyarli ikki baravar ko‘p.

Ikkinchi chorak natijalari ushbu paradoksni yaqqol ko‘rsatdi. Daromad 28% ga oshib, 60,8 milliard dollarga yetdi. Biroq xarajatlar bu o‘sishni ortda qoldirdi: operatsion xarajatlar 55% ga oshib, 42 milliard dollarga chiqdi, operatsion foyda esa 8% ga kamayib, 18,8 milliard dollarni tashkil qildi.

Eng tashvishlisi – erkin pul oqimidir. Ikkinchi chorakda 31,1 milliard dollarlik yirik kapital xarajatlar Meta'ning erkin pul oqimini atigi 784 million dollargacha qisqartirdi. Investorlarning asabiylashayotganiga sabab bor: Zuckerberg'ning sun’iy intellektga tikkan yirik garovi qachon va’da qilingani emas, balki haqiqiy daromad keltira boshlaydi?

Wall Street dollarlarni sanayotgan bir paytda, Zuckerberg sun’iy intellekt poygasida ustunlikni eng kuchli aql egalarini jamlay olgan tomon qo‘lga kiritishini isbotlash uchun agressiv kadrlar siyosatini yuritmoqda.

Dushanba kuni Meta MongoDB’ning sobiq CEO’si Chirantan "CJ" Desai’ni ishga olganini e’lon qildi. Desai bevosita Zuckerberg’ka bo‘ysunadigan, Enterprise Muse, API’lar va dasturchilar uchun asbob-uskunalarga yo‘naltirilgan yangi Meta Enterprise Platform bo‘limiga rahbarlik qiladi. Zuckerberg bu tashabbusni biznes uchun “navbatdagi asosiy vektor” deb atadi.

Bu yollash raqib kompaniyada jiddiy bo‘shliq qoldirdi. O‘sha kuni MongoDB aksiyalari 17% ga qulab tushdi. Desai’ning CEO sifatida bir yildan ham kam ishlaganidan so‘ng ketishi bozorni hayratda qoldirdi; MongoDB’dagi vaqtinchalik rahbariyat investorlarni tinchlantirish va prognoz ko‘rsatkichlarini tasdiqlash uchun tezda harakat qildi.

Xulosa: Zuckerberg hammasini garovga qo‘ymoqda, Meta’ni sun’iy intellekt infratuzilmasi dvigateliga aylantirmoqda. Biroq Wall Street xarajatlarning miqyosi va vaqtiga tobora ko‘proq xavotir bilan qarayotgani, raqiblar esa katta tajribali kadrlarni yo‘qotayotgani sharoitida asosiy savol o‘sha bo‘lib qolmoqda: Meta sun’iy intellekt haqiqatan ham xarajatlarni qoplaydigan darajada daromad keltira boshlaguncha kutib turish uchun yetarlicha “naqd xavfsizlik yostig‘i”ga egami?